1. Căn cứ pháp lý về tội cố ý truyền HIV cho người khác

Theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), hành vi cố ý truyền HIV cho người khác được quy định tại Điều 148:

“1. Người nào cố ý truyền HIV cho người khác, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 148 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:

a) Có tổ chức;

b) Đối với người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân;

c) Đối với người dưới 18 tuổi;

d) Đối với từ 02 người đến 05 người;

đ) Lợi dụng nghề nghiệp;

e) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:

a) Đối với phụ nữ mà biết là có thai;

b) Đối với 06 người trở lên;

c) Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

d) Làm nạn nhân tự sát.

4. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm."

2. Các dấu hiệu cấu thành tội cố ý truyền HIV cho người khác

Khách thể: là quyền được bảo vệ về sức khỏe, tính mạng của con người, đồng thời ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội về mặt y tế cộng đồng. Hành vi cố ý truyền HIV không đơn thuần gây tổn hại sức khỏe như các thương tích thông thường mà còn có thể khiến nạn nhân phải chịu bệnh tật suốt đời, chi phí điều trị lớn, suy giảm chất lượng sống, và kéo theo nguy cơ lây lan trong cộng đồng nếu không được kiểm soát.

Khách quan: thể hiện ở hành vi cố ý truyền HIV từ người phạm tội sang người khác bằng nhiều phương thức khác nhau. Thực tiễn cho thấy các hành vi thường gặp gồm: quan hệ tình dục không an toàn khi biết mình nhiễm HIV mà không thông báo; dùng thủ đoạn lén lút khiến nạn nhân tiếp xúc với máu/dịch tiết có HIV; cố tình dùng kim tiêm, vật sắc nhọn có dính máu truyền bệnh cho người khác; hoặc các hành vi khác tạo điều kiện cho HIV xâm nhập vào cơ thể nạn nhân. Dấu hiệu quan trọng ở tội danh này là hậu quả lây truyền HIV đã xảy ra, tức nạn nhân bị nhiễm HIV trên thực tế. Nếu người phạm tội có hành vi cố ý nhưng chưa làm nạn nhân lây nhiễm, thì có thể xem xét xử lý về tội danh khác hoặc trường hợp phạm tội chưa đạt (tùy tình huống cụ thể).

Chủ thể: của tội phạm là người đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và có năng lực trách nhiệm hình sự. Đặc điểm quan trọng của chủ thể trong tội này là người phạm tội phải biết rõ mình bị nhiễm HIV, tức có nhận thức rõ ràng về tình trạng bệnh của bản thân. Việc chứng minh “biết mình nhiễm HIV” thường dựa trên hồ sơ khám chữa bệnh, kết quả xét nghiệm, thông báo của cơ quan y tế, lời khai của người liên quan hoặc chứng cứ điện tử (tin nhắn, ghi âm…).

Chủ quan: người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý trực tiếp, nghĩa là họ biết rõ mình nhiễm HIV, nhận thức được việc làm của mình có khả năng truyền bệnh cho người khác và mong muốn hoặc có chủ đích để hậu quả xảy ra. Đây chính là yếu tố phân biệt tội cố ý truyền HIV với các trường hợp lây truyền do thiếu hiểu biết, vô ý hoặc bất cẩn. Trong trường hợp người nhiễm HIV không có ý định truyền bệnh và đã áp dụng biện pháp phòng tránh, nhưng vẫn xảy ra lây truyền ngoài ý muốn, cơ quan tố tụng sẽ phải đánh giá rất chặt chẽ yếu tố lỗi để tránh oan sai.

3. Phân biệt tội lây truyền HIV cho người khác và tội cố ý lây truyền HIV cho người khác

Kết luận

Tội lây truyền HIV cho người khác và tội cố ý truyền HIV cho người khác đều xâm phạm nghiêm trọng sức khỏe con người. Việc xác định đúng tội danh cần dựa vào yếu tố lỗi và mục đích lây truyền, trường hợp không nhằm truyền nhiễm nhưng gây ra lây nhiễm thì xem xét Điều 148 BLHS; còn biết mình nhiễm HIV và cố tình truyền thì xử lý theo Điều 149 BLHS với mức nghiêm khắc hơn.